TRDestek İnternet Teknolojileri

İlk İnsanlar Eşdeğer dili konuşuyorlardı..

Dilbi­lim­ci­le­r, gü­nü­mü­zün mo­dern ko­nuş­ma dü­ze­ni­ni, ilk in­sa­nın di­li­ne u­yar­la­ma­ya ça­lı­şı­yor­lar. 30.000 sene öncelerde İnsanlık tek 1 yerde eşdeğer dili konuşuyordu. Bilimcilere göre, genetik farklılıklar yüzünden çağlar boyunca dillerde ayrılıklar oluştu. Linguistikler yani dilbilimciler “Ana Dil”i veya verdikleri adla “Ön Dünya Dili”ni ortaya çıkarmaya çalışırken ana dilin ilk defa Anadolu´da konuşulduğunu buldular.

1786 yı­lın­da İn­gi­ltere a­dı­na Hin­dis­tan’da ha­kim­lik ya­pan Sir Wil­li­am Jo­nes, in­san do­ğa­sı­ birlikte alakadar raslantıların peşinde. Do­ğu fel­se­fe­si e­ği­ti­mi al­mış ba­zı bil­gin­ler gi­bi Sir Jo­nes, önce bü­tün Hint des­tan­la­rı­nı ve di­ni ya­zıt­la­rı­nın dili olan Sans­krit­çe´­yi öğ­ren­di. Jo­nes, Sans­krit­çe´­de La­tince ve Yu­nanca´da kul­la­nı­lan ba­zı gra­mer ya­pı­la­rı­nın ve söz­cük­le­rin ben­zer­li­ği­ni bul­du. Öy­le ki, Jo­nes’a gö­re hiç­bir dil bi­lim­ci, bu ya­zıt­la­rın 1 kay­nak­tan çık­tı­ğı­na i­nan­ma­dan bun­la­rı in­ce­le­ye­mez­di. Char­les Dar­win’in de id­di­a et­ti­ği gi­bi Jo­nes da in­san di­li­nin ve fi­zi­ği­nin za­man i­çin­de ken­di ana so­yu­nu yok et­ti­ği­ni dü­şü­nü­yor­. Bu­gün bi­lim a­dam­la­rı, di­lin kök­le­ri­ni a­raş­tır­ma ko­nu­sun­da 1 dev­rim peşindeler. No­am Chomsky ve yan­da­şı dil bi­lim­ci­le­r, dilin psi­ko­lo­jik 1 bi­lin­meyen ol­du­ğu­nu dü­şü­nür­ken, bil­gin­le­rin 1 kıs­mı da di­lin kül­tü­rel ev­ri­min ü­rü­nü ol­du­ğu­nu söy­lü­yor­lar­. Mo­dern dil­le­ri, 1 in­ce­le­me­den ge­çi­rir­sek gra­mer ya­pı­la­rı­nın ve ba­zı söz­cük­le­rin 5000 dil için­de ben­zeş­me­si bi­zi ta­ri­hi a­na dil­le­re kadar gö­tü­rür. Bir­kaç ra­di­kal dil bi­lim­ci, da­ha da i­le­ri git­miş ve bü­tün bu dil­le­ri tek 1 a­na di­le bağ­la­mış­tır. Elde edilen dil bi­li­mi bul­gu­la­rı, ar­ke­o­log, an­tro­polog ve di­ğer sos­yal bi­lim­ci­ler i­çin ya­rar­lı­dır. Bü­tün dil bi­lim a­dam­la­rı dün­ya top­lum­la­rının hi­ka­ye­si­ni çö­züm­le­mek is­ti­yor­lar. Way­ne Ü­ni­ver­si­te­si’nde in­ce­le­me­ler ya­pan A­le­xis Ma­nas­ter Ra­a­mer, 1 bağ­lan­tı nok­ta­sı­na gel­dik­le­ri­ni, di­lin i­çin­de­ki so­ru­la­rın an­tro­po­lo­jik, sos­yo­lo­jik ve psi­ko­lo­jik ko­şul­lar i­çin­de ol­du­ğu­nu söy­lü­yor. Dil, top­lu­mu bir­bi­ri­ne bağ­la­yan 1 ya­pış­tı­rı­cı gi­bi­dir, di­lin ev­ri­mi­ni in­ce­ler­ken, es­ki in­san­la­rın na­sıl ya­şa­dık­la­rı­nı, göç­le­ri­ni, yi­yip iç­tik­le­ri­ni an­la­ya­bi­li­riz. Hat­ta söz­cük­le­ri in­ce­ler­sek, top­lu­luk­lar a­ra­sı i­liş­ki­ler hak­kın­da da bil­gi­ler e­di­ne­bi­li­riz. Çünkü ye­ni bul­gu­lar, bir­çok fark­lı böl­ge­nin bir­bi­riy­le i­liş­ki­si ol­du­ğu­nu or­ta­ya çı­kar­dı. Dil­ler i­çin o­luş­tu­ru­lan kö­ken a­ğa­cı, in­san­la­rın a­i­le a­ğa­cı­na ben­ziyor. Böy­le 1 a­ğaç o­luş­tu­ru­lup in­ce­len­di­ğin­de bütün in­sa­noğ­lu­nun ve bel­ki de bütün dil­le­rin tek 1 yerden, 200.000 se­ne ön­ce Af­ri­ka’dan çık­tı­ğı görülü­yor.

İn­gi­lizce´deki Hintçe kö­kler;

Bir görüşe gö­re; dil ev­ri­mi­nin in­ce­len­me­si­ne İn­gi­liz­le­rin kö­ken­le­ri­ne i­ne­rek baş­lan­ma­lı­dır. Sha­kes­pe­a­re dö­ne­min­de 16. yüz­yıl­da ko­nu­şu­lan İn­gi­liz­cey­le, Cha­u­cer dö­ne­mi 14. yüz­yıl İn­gi­liz­ce­si epey de­ği­şik­lik gös­te­rir. Dra­ma­tik ses de­ği­şik­lik­le­ri tek 1 dil i­çe­ri­sin­de ol­du­ğun­da nor­mal ka­bul e­di­le­bi­lir. İn­ce­le­me­ci Mer­ritt Ruh­len’e gö­re; ke­li­me­ler bo­zuk pa­ra gi­bi­dirler yani de­ğe­rleri dü­şe­bi­lir. Top­lu­mun ta­le­bi­ne bağ­lı­dır.”Kö­pek” söz­cü­ğü, dört a­yak­lı, kuy­ruk­lu her­han­gi bir­şe­yi i­şa­ret e­de­bi­lir a­ma hi­po­po­tam ya ­da dağ ke­çi­si gibi statik 1 an­lam ta­şımaz. “ Ses­ler ve an­lam­lar a­ra­sın­da­ki bağ, dil bi­li­mi­nin geç­mi­şi­ni o­luş­tu­rur” di­ye an­la­tı­yor Ruh­len. Çün­kü, her­han­gi 1 sa­yı­da­ki ses­ler bir­çok an­lam ta­şı­ya­bi­lirler, i­ki fark­lı dil­de ke­li­me­le­rin ses­le­ri­nin ve an­lam­la­rı­nın u­yuş­ma­sı, 1 kök­ten gel­di­ği­ne i­şa­ret e­di­yor o­la­bi­lir. Ör­ne­ğin; 1 müş­te­ri, her­han­gi 1 İtal­yan, Fran­sız, ya­ da İs­pan­yol res­to­ra­nın­da kah­ve­si­ni “a­u la­it”,”con lec­he”, ya da “lat­te” o­la­rak ıs­mar­la­ya­bi­lir. Bu ben­zer ses­te­ki söz­cük­ler, kar­deş gi­bi­dir­ler ve hep­si “süt” an­la­mı­ndadırlar ve la­tin­ce “lac­te” den ge­lirler. bütün dil, ev­rim sü­re­ci­ne bağ­lı o­la­rak de­ği­şim gös­ter­miş­tir ve hep­si, kö­kü bi­lin­me­yen Ro­ma di­lin­den doğ­muş­tur. Ben­zer kar­şı­laş­tır­ma­lar Jo­nes’i La­tin­ce, Yu­nan­ca, ve Sans­krit­çe’nin da­ha es­ki 1 a­na dil­den or­ta­ya çık­tı­ğı fik­ri­ne it­miş­tir. Ör­ne­ğin; “thre­e” ya­ni 3 sayısı, La­tin­ce’de “tres”, Yu­nan­ca’da “tre­is” ve Sans­krit­çe’de “tryas” o­la­rak ya­zı­lır. Jo­nes’in bu fik­rin­den yo­la çı­ka­rak, araştırmacılar İn­gi­liz­ce, Al­man­ca, Rus­ça, Hint­çe, Pers­çe, İs­veç­çe, Gal­ler­ce, ve Li­tvan­ya­ca dil­le­ri­nin tek 1 dil kö­kün­den tü­re­di­ği ka­nı­sı­na var­arak, Hin­t-Av­ru­pa a­dı­nı ver­di­ler. Bu a­na dil 8000 sene ön­ce ya­zı­nın bu­lun­ma­dı­ğı za­man­lar­da ko­nu­şul­muş­tu, ve iz­le­ri, kar­deş dil­le­ri iz­le­ye­rek sü­rül­dü. Dil bi­lim­ci­le­r, ka­lın­tı­lar­dan ya­rar­la­na­rak Hin­t-Av­ru­pa a­na di­li­nin bütün Av­ru­pa halk­la­rın­ca ko­nu­şul­du­ğu­nu bul­du­lar. Sov­yet bi­lim a­dam­la­rı ise, son o­la­rak hay­van i­sim­le­rinden ve ta­rım­sal bit­ki ad­la­rı­ndan yo­la çı­ka­rak bu di­li ko­nu­şan­la­rın ta­rım­la uğ­raş­tık­la­rı­nı or­ta­ya çı­kar­dılar. Dağ, çi­çek ve a­kar­su isim­le­ri bu in­san­la­rın dağ­lık böl­ge­de ya­şa­dık­la­rı­nı gös­te­riyor.

Herşey Anadolu´da başladı;

İpuç­la­rına ve ve­ri­le­re gö­re; Rus a­raş­tır­ma­cı­lar, Hin­t-Av­ru­pa di­li­ni ko­nu­şan­la­rın Tür­ki­ye sı­nır­la­rı i­çin­de o­lan A­na­do­lu’da ya­şa­dık­la­rı­nı, bu di­lin da­ha son­ra Av­ru­pa’ya ve kı­ta­nın or­ta­la­rı­na ya­yıl­dı­ğı or­ta­ya çık­ardılar, di­lin Rus­ya’dan çık­tı­ğı­ ve sa­vaş­lar yo­luy­la Av­ru­pa’ya ya­yıl­dı­ğı­ dü­şü­nü­lüyor. A­ma Gam­kre­lid­ze, I­va­nov ve di­ğer Rus dilbi­lim­ci­le­ri, Hin­t-Av­ru­pa di­li­nin, Me­zo­po­tam­ya ve Ya­kın Do­ğu’dan çık­tı­ğı­nı, çün­kü bu di­li ko­nu­şan in­san­la­rın yaşadıkları coğ­ra­fi ko­şul­la­rı­n bu böl­ge­le­re ben­ze­di­ği­ni söy­lü­yor­lar. mesela, Hin­t-Av­ru­pa di­lin­de­ki “wi­ne” (şa­rap) söz­cü­ğü, Hin­t-Av­ru­pa di­li dı­şın­da­ki 1 dil­den “Wan­ju”dan yani Mı­sır­ca’da­ki “wns” söz­cü­ğün­den gel­miş­tir. İn­gi­liz ar­ke­o­log Co­lin Ren­frew, Ruslar´ın te­o­ri­si­ni ka­bul e­di­le­mez bul­uyor. Renfrew, ar­ke­o­lo­jik ça­lış­ma­la­r so­nu­cunda, Hin­t-Av­ru­pa di­li­ni ko­nu­şan­la­rı­n yur­du­nun A­na­do­lu ol­du­ğu­nu i­lan ederken, ay­rı­ca bu in­san­la­rın asla sa­vaş yap­ma­dık­la­rı­nı sa­de­ce ta­rım­la uğ­raş­tık­la­rı­nı dü­şü­nü­yor­du. Ren­frew, di­lin A­na­do­lu’dan Av­ru­pa’ya ya­yıl­ma­sı­nın 1500 sene sü­rdüğünü he­sap­la­mış­tı. Çün­kü, ta­rım ya­pan in­san­la­rın, is­ti­la­cı­lık yap­ma­dan do­ğal sü­reç i­çin­de an­cak bu ka­dar i­ler­le­yebilirlerdi. Hin­t-Av­ru­pa di­li­nin keş­fin­den son­ra bi­lim­ci­ler, yıl­lar­ca bu dil ü­ze­rin­de a­raş­tır­ma yaptıktan son­ra da­ha da ge­ri­ye gi­dil­me­si ge­rek­ti­ği­ni anladılar. A­ma Gam­kre­lid­ze ve di­ğer Rus bi­lim­ci­ler, Hin­t-Av­ru­pa di­li­nin, Me­zo­po­tam­ya ve Ya­kın Do­ğu’dan çık­tı­ğı­nı coğ­ra­fi ko­şul­la­r nedeniyle savunurken dün­ya­nın baş­ka böl­ge­le­ri­ni de a­raş­tır­dı­lar. Ör­ne­ğin; Al­tik ya­kın­la­rın­da Ko­re­ce ,Ja­pon­ca ve Or­ta As­ya dil­le­ri­nin o­luş­tu­ğu Asya dil­le­ri­ni in­ce­le­di­ler (bu dil­ler “se­mi­tik” di­l so­yun­dan ge­lir). Hin­t-Av­ru­pa di­li ve As­ya dil­le­ri hak­kın­da a­raş­tır­ma ya­pıl­dı­ğın­da, Ruslar bun­la­rın epey da­ha es­ki 1 a­na dil­den gel­di­ği­ni an­la­dı­lar. Bu di­lin a­dı “nos­tra­tic”di ve “bi­zim di­li­miz” an­la­mı­na ge­li­yor­du. Bu es­ki a­na di­l gü­nü­mü­ze u­yar­la­nırken, Rus bil­gin­ler, en epey kul­la­nı­lan söz­cük­le­re a­ğır­lık ver­di­ler. Vü­cut bö­lüm­le­ri, şa­hıs ek­le­ri ve do­ğal nes­ne­ler gi­bi.

Kızılderililer Asya´dan geldi;

Ses­le­ri a­na­liz e­der­ken, Nos­tra­tic di­li­n bir­çok fark­lı di­lin o­lu­şu­mun­da mekan al­dı­ğı­nı gö­rü­rüz. mesela, Nos­tra­tic di­lde genç er­kek an­la­mı­na ge­len “maj­ra” de­ğiş­miş ve Hin­t-Av­ru­pa di­lin­de “me­ri­o” ol­muş­tur. Da­ha son­ra an­lam de­ği­şik­li­ği ge­çi­rip, ko­ca er­kek an­la­mı­na ge­len Fran­sız­ca söz­cük yani “ma­ri” ol­muş­tur. İn­gi­liz­ce­´de de ev­li­lik an­la­mın­da “marry” o­la­rak kul­la­nı­lır. Nos­tra­tic söz­cük­ler in­ce­len­di­ğin­de, konuşanların ne za­man ve na­sıl ya­şa­dık­la­rı da or­ta­ya çı­kıyor, ta­rım bit­ki­si ad­la­rın­dan, on­la­rın ta­rım­la uğ­raş­tı­ğı­nı an­lıyoruz. fakat e­v­ri­min na­sıl ge­liş­ti­ği bütün za­man bi­lin­me­ye­bi­lir. Ör­ne­ğin; “kuy­na” söz­cü­ğü Nos­tra­tic di­lde kö­pek­le kurt a­ra­sı bir­şey­dir. Da­ha son­ra “k” har­fi Al­man dil­le­rin­de “h” ye dö­nüşerek, so­nun­da İn­gi­liz­ce´­de ki “ho­und” söz­cü­ğü or­ta­ya çık­tı. İlk kö­pek 1400 sene ön­ce or­ta­ya çık­mış­tı ve bu Nos­tra­tic di­li­n ko­nu­şul­du­ğu za­ma­na rast­lar. böylelikle 1 di­lin o­luş­ma­sın­da ko­şul­la­rın ö­ne­mi­ or­ta­ya çıkıyor. Nos­tra­tic­ler se­ya­hat e­den 1 top­lu­luk­tular, bu­nu “u­zun yol­cu­luk” an­la­mı­na ge­len söz­cük­le­rin var­lı­ğı 1 ya­na, di­lin ya­yıl­dı­ğı As­ya ,Av­ru­pa ve Hin­dis­tan gi­bi böl­ge­ler­deki izlerinden de an­lı­yo­ruz. Bu arada, Jo­seph Gre­en­berg, yer­li A­me­ri­kan dil­le­ri hak­kın­da a­raş­tır­ma yap­mış­tı. O’na gö­re; yer­li A­me­ri­ka­lı­lar yani Kızılderililer 3 grup ha­lin­de bin­ler­ce sene ön­ce As­ya’dan gel­miş­ler­di. İlk ve en güç­lü grup o­lan A­me­rind­ler Gü­ney ve Or­ta A­me­ri­ka’da ko­nu­şu­lan di­li o­luş­tur­du­lar. Di­ğer i­ki grubu o­luş­tu­ran Na­de­ne­ler, Ku­zey Ba­tı’da A­pa­çi­le­r´in, Es­ki­mo­la­r´ın ko­nuştuğu di­li ge­liş­tir­di­ler ve on­lar A­me­ri­ka’ya en son ge­len­ler­diler.

A­raş­tır­ma­cı­la­rın tar­tış­ma­sı;

Gre­en­berg’in te­o­ri­si, a­raş­tır­ma­cı­lar a­ra­sın­da tar­tış­ma ya­rat­tı. Bo­ul­der’de­ki kon­fe­rans­ta dil­bi­lim­ci­ler Gre­en­berg’in me­to­du­na kar­şı çık­tılar çün­kü Gre­en­berg bütün dil­ler­de­ki ses ben­zer­lik­le­ri­ni, tek 1 di­le bağ­lı­yor­du. On­la­ra gö­re bütün dil­ler za­ten bir­bi­ri­ni et­ki­lemişlerdi. 20 se­ne ön­ce de bu­na ben­zer 1 tar­tış­ma ya­pıl­mış­tı ve o vakit ko­nu Af­ri­ka dil­le­riy­di. Gre­en­berg’in te­o­ri­si ar­ke­o­log­lar a­ra­sın­da da kar­ga­şa ya­rat­tı çün­kü yer­li A­me­ri­ka­lı­lar hak­kın­daki fi­kir­leri de­ğiş­miş­ti. Ar­ke­o­log­lar u­zun sü­re Ye­ni Dün­ya’ya göç­le­rin 12.000 sene ön­çe ya­pıl­dı­ğı­na i­nan­mış­lar­dı. Gre­en­berg 1 epey yer­li di­li­nin A­me­rind di­lin­den tü­re­di­ği gö­rü­şün­dey­di a­ma farklı 1 ve­ri vardı sebebi ar­ke­o­lo­jik bul­gu­lar 12.000 yıl­dan da­ha ön­ce göç ol­du­ğu­nu bul­muş­tu ve bu da dil­le­rin ya­yıl­ma­sı­na da­ha epey za­man ve­ri­yor­du. Ör­ne­ğin; 16.000 yıl­lık mağara yaşamından son­ra Şi­li’de 33.000 sene ön­ce­den ka­lan 1 baş­ka ba­rı­nak­ bul­unmuş­tu. Ye­ni ça­lış­ma­lar yer­li a­me­ri­ka­lı­la­rın gen­le­ri­nin de­ğiş­ti­ği ta­ri­hi kar­şı­laş­tı­rı­yor­lar ve bu da 60.000 sene ön­cesine raslıyor. Ame­ri­ka­da’ki a­raş­tır­ma­lar, İn­gil­te­re’de­ki gi­ze­me de ı­şık tu­tu­yor. Hin­t-Av­ru­pa dil a­i­le­sin­den ol­ma­yan 1 li­sa­nı ko­nu­şan Baskla­r´ın ner­den gel­di­ği a­raş­tı­rı­lı­yor. Rus bi­li­ma­dam­la­rı, Bask di­li­nin Na­de­ne’in 1 ko­lu ol­du­ğu­nu dü­şü­nü­yor, bu dil Çin­ce´­ye ve es­ki Ak­de­niz di­li o­lan “Et­rüs­kan”a da­ya­nı­yor eşdeğer di­le da­ha son­ra “De­ne ­Ca­u­ca­si­an” a­dı ve­ril­di ve dil kı­ta’nın i­ki ya­nın­da ve Av­ras­ya’da ko­nu­şul­muş­tu. Tıp­kı Bask’la­rın di­li gi­bi; baş­ka dil­le­re çev­ril­se bi­le sa­bit kal­ma­yı ba­şar­dı, eg­zo­tik dil­bi­li­mine göre di­l ba­zen gen­lerde olduğu gi­bi, 1 top­lu­lu­ğun be­lir­gin ö­zel­li­ği o­labilir. Ta­rih­sel dil a­raş­tır­ma­la­rı, bi­li­m a­dam­la­rı­nı il­ginç araştırmalara yöneltiyor. Gen­ler in­ce­len­di­ğin­de, dil ve gen a­ra­sın­da 1 bağın ol­du­ğu or­ta­ya çık­tı. Stan­ford Üniversitesi ge­ne­tik uz­ma­nı Lu­i­gi Ca­val­li Sfor­za; “in­san­lar 50.000 sene ön­ce dün­ya­ya ya­yıl­dı­ğın­da; epey sa­yı­da grup o­luş­muş­tu ve bu grup­lar 1 ­da­ha ge­ne­tik ve dil o­la­rak bir­le­şe­me­di­ler. Gen­ler de­ğiş­ti­ği i­çin dil­ler de de­ğiş­ti” di­ye a­çık­lı­yor. Sfor­za ve ar­ka­daş­la­rı,42 mil­let­ten gen ör­ne­ği al­dı­lar ve 1 a­i­le a­ğa­cı ya­rat­ma­ya ça­lış­tı­lar, a­ğaç in­san­la­rın ya­yı­lı­şı­nın ta­rih­çe­si­ni, tek 1 top­lu­luk­tan bin­ler­ce­si­ne na­sıl ay­rıl­dı­ğı­nı gös­te­ri­yor.

“Ön Dünya Dili” yayılıyor;

Da­ha da ö­nem­li­si Sfor­za ge­ne­tik de­ği­şi­min di­li de et­ki­le­di­ği­ni bul­du. En es­ki kay­naş­ma Af­ri­ka ve di­ğer dün­ya in­san­la­rı a­ra­sın­da ol­muştu, o­lay Ho­mo­ Sap­i­ens­le­r´in Af­ri­ka­dan çı­kış­la­rı­nı da a­çık­lı­yor. Ge­ne­tik kay­naş­ma, dil­de­ki kay­naş­ma ve et­ki­le­şi­mi be­ra­be­rin­de ge­tir­di. Af­ri­ka di­li Kho­san’ın 1 ko­lu o­lan Kung San dili di­rekt o­la­rak ö­bür dil­le­ri de et­ki­le­di. Ya­kın Do­ğu’da pa­le­o­-an­tro­po­log­la­rın yap­tı­ğı fo­sil in­ce­le­melerinde: ilk ay­rıl­manın ve bü­tün­leş­me­nin ta­ri­hi be­lir­len­di; bu sezon 92.000 sene ön­ceydi. Ben­zer şe­kil­de ge­ne­tik a­raş­tır­ma­lar ya­pan 1 di­ğer grup, bü­tün dil­le­rin 200.000 sene ön­ce ya­şa­mış olan kü­çük 1 grup­tan çık­tı­ğı­nı söy­lü­yor. ”E­ve” hi­po­te­zi de­ni­len bu gö­rüş Ca­li­for­ni­a Üniversitesi ge­ne­tik­çi­le­ri ta­ra­fın­dan savunuluyor. On­la­ra gö­re; bütün in­san­la­rın gen­le­rin­de Af­ri­ka’da ya­şa­yan Ho­mo­ Sap­i­ens­le­r´in ö­zel­lik­le­ri var.E­ğer in­san­lık bu kü­çük grup­tan tü­re­miş­se hep­si­nin ay­nı di­li kul­lan­mış ol­ma­sı müm­kündür. She­ve­ros­kin’e gö­re, ge­ne­tik ça­lış­ma­lar yoluyla or­ji­nal a­na di­le u­la­şı­la­bi­lir. Ör­ne­ğin; Nos­tra­tik di­lde yap­rak an­la­mı­na ge­len “la­pa”, De­ne­Ca­u­ca­si­an di­lin­de­ki “tla­pa” ve A­me­rind di­lin­de­ki “dap” i­le ben­ze­şir. A­me­rind­ler­de ka­dın an­la­mı­na ge­len “ku­ni” Nos­tra­tik di­lin­de­ki “kü­ni” ye ben­zer. İn­gi­liz­ce´­de ka­dın hü­küm­dar an­la­mı­na ge­len “qu­e­en”de bu­ra­dan tü­re­miş ola­bi­lir. She­ve­ros­kin ve di­ğer dil bi­lim­ci­ler bu­na ben­zer dü­zi­ne­ler­ce söz­cü­ğün şe­ce­re­si­ni çı­kar­dı­lar ve or­ji­nal a­na di­le “Ön Dün­ya Dili” a­dı­nı ver­di­ler.

Ön­ Dün­ya Di­li a­dı ve­ri­len or­ji­nal a­na dil in­ce­le­nir­ken, söz­cük­le­rin ge­li­şi­mi ve tür­le­ri de in­ce­len­di. Bu dö­nem­de, bi­lim ve ma­te­ma­tik ol­ma­dı­ğı i­çin, ör­nek ü­re­tir­ken ge­nel kav­ram­lar e­le a­lın­dı. Ör­ne­ğin; ”Niw­ha” ya­ni ”ha­yat” söz­cü­ğü in­sa­noğ­lu­na a­it bütün ha­ya­ti kav­ram­la­rı kap­sı­yor­du; ha­va, kan ,yürek gi­bi, di­lin söz­cük­le­ri da­ha epey in­san ha­re­ket­le­riy­le il­gi­liy­di, kök­le­rin bu­lun­ma­sın­dan son­ra, dilin na­sıl o­luş­tu­ğu da in­ce­len­di, di­lin o­lu­şu­mu ta­bi­i ki i­le­ti­şi­me da­ya­lıy­dı. Fa­kat ha­la a­ta­la­rı­mı­zın dil o­luş­tu­rur­ken ne­ler­den et­ki­len­dik­le­ri me­rak ko­nu­su.

Sayfa 60

A­ta­ların sesi

Or­tak ke­li­me­ler ve gra­ma­tik ya­pı­lar araştırırken, dil bi­lim­ci­ler mo­dern di­llerin kök ağacını tekrardan oluşturuyorlar. En epey ka­bul e­di­len a­i­le a­ğa­cı, Hin­t-Av­ru­pa dil a­i­le­si­ne a­it­tir. Bu­gün bil­gin­ler, Hin­tAv­ru­pa di­li­nin bu a­ğa­cın sa­de­ce 1 ko­lu o­la­bi­le­ce­ği­ni söy­lü­yor­lar.

Say­fa 62

Ke­li­me­le­rin ya­yı­lı­şı

Ye­ni a­raş­tır­ma so­nuç­la­rı­na gö­re; ataların dili, Av­ru­pa’ya çift­çi­ler ta­ra­fın­dan ya­yıl­mış­tı. İn­gi­liz ar­ke­o­log Co­lin Ren­few’e gö­re; Hin­t-Av­ru­pa di­li de­nen bu li­san şim­di mo­dern Tür­ki­ye o­lan A­na­do­lu’da 8.000 sene ön­ce or­ta­ya çık­mış ve İn­gi­liz­ce, Fran­sız­ca gi­bi bir­çok di­lin te­me­li­ni o­luş­tur­muş­tu.

Say­fa 63

Hep­si ay­nı a­i­le­den

Dün­ya in­san­la­rı­nın gen­le­ri­ni in­ce­leyen bi­o­log­lar so­nu­çta 1 a­i­le a­ğa­cı o­luş­tur­du­lar. İn­san so­yu ta­ri­hi göç­ler so­nu­cunda or­ta­ya çık­an 7 bü­yük bö­lü­me ay­rı­lı­yor, hep­si. Ge­ne­tik ça­lış­ma­lar so­nu­cunda an­la­şıl­mış­tır ki; dil­le­rin li­san a­ğa­cı, ge­ne­tik ay­rı­mla pa­ra­lel­ gelişmiştir.

Say­fa69

Ho­mo Sa­pi­en­´ler, ko­nuş­ma i­çin ge­rek­li a­no­to­mik ya­pı­ya sa­hip­ti­ler.

Or­ji­nal te­laf­fuz: may­mun­lar, yu­nus­lar, ve ilk in­san­lar

Ta­ri­h-dil bi­lim­ci­le­ri, te­laf­fuz ve ilave ya­pı­sı­na da­ya­na­rak, han­gi dil­le­rin ilk bi şekilde ne­re­de ko­nu­şul­du­ğu­nu a­raş­tı­rı­yor­lar. Brown Üniversitesi a­raş­tır­ma­cı­la­rın­dan Phi­lip Li­e­ber­man il­kel in­san­la­rın bu­gün­kü in­san­la­ra ben­zer 1 gırt­lak ya­pı­sına sahip ol­du­ğu­nu söy­lü­yor. Fo­sil a­raş­tır­ma­la­rı gös­ter­miş­tir ki; ge­liş­kin 1 di­le ve mo­dern gırt­lak ya­pı­sı­na 200.000 sene ön­ce u­la­şıl­mış, göç­ler­le i­le­ti­şim sağ­lan­mış­tır. Bel­ki de ger­çek an­lam­da di­le ya­kın 1 i­le­ti­şim for­mu bun­dan da­ha ön­ce­ye de gi­di­yor. Fo­sil ka­fa­tas­la­rı in­ce­len­di­ğin­de anlaşıydı ki; ko­nuş­ma­ya ya­ra­yan ve gü­nü­müz in­san­la­rın­da bu­lu­nan 1 be­yin bö­lü­mü il­kel in­san­lar­da mil­yon­lor­ca sene ön­ce de var­dı. Bu­na gö­re; a­ta­la­rı­mız az da ol­sa ko­nuş­ma ye­te­ne­ği­ne sa­hip­tiler. Li­e­ber­man, ye­ni ki­ta­bı, “Dil­ler ve Çe­şit­le­ri”nde ilk in­san­la­rın ko­nuş­ma­ya baş­la­ma­sı­nın ne­de­ni­ni, i­le­ti­şim kur­mak 1 ya­na, dün­ya­ya e­ge­men ol­ma is­te­ği­ne bağ­lı­yor. An­la­dı­ğı­mız ka­da­rıy­la o za­man­lar­da; 1 i­ki ke­li­me­lik ko­nuş­ma­lar ve ge­nel an­lam­lar ta­şı­yan söz­cük­ler kul­la­nı­lı­yor­du. May­mun­lar ve di­ğer a­kıl­lı hay­van­lar a­ra­sın­da da pay­la­şı­lan 1 dil for­mu var­dır. Şem­pan­ze­ler­le ya­pı­lan ça­lış­ma­lar­da, sı­nır­lı za­man i­çin­de, sem­bol ve şe­kil­ler­le i­le­ti­şim ku­ra­bil­dik­le­ri göz­len­di. Ca­li­for­ni­a Üniversitesi araş­tır­ma­cı­la­rı; 5 bu­çuk ya­şın­daki Kan­zi a­dın­da­ki may­mu­nun iki ya­şın­da 1 ço­cuk dü­ze­yin­de gra­mer ku­ral­la­rı­nı öğ­ren­di­ği­ni açıkladılar. UC­LA psi­ko­lo­ğu Pat­ri­ci­a Gre­en­fi­eld ve Su­e Sa­va­ge; Kan­zi’nin sem­bol­ler yo­luy­la i­le­ti­şim ku­ra­bil­di­ği­ni a­çık­la­dı­lar. Yu­nus­lar ve de­niz as­lan­la­rıy­la ya­pı­lan ça­lış­ma­lar­da ise, ke­li­me­le­ri ve e­mir­le­ri an­la­dık­la­rı göz­len­di. A­raş­tır­ma­cı­la­rın ba­zı­la­rı hay­van­la­rın ko­nuş­ma­la­rı an­la­dık­la­rı­nı söy­ler­ken, 1 kıs­mı­ da on­la­rın ye­meklere ulaşmak ve ih­ti­yaç­la­rı­nı gi­der­mek i­çin şart­lı ref­lek­se uy­duk­la­rı­nı söy­lü­yor. Co­lom­bi­a Üniversitesi psi­ko­lo­ğu Her­ber Ter­ra­ce “Tüm a­raş­tır­ma­lar ka­nıt­la­mış­tır ki; hay­van­lar so­fis­ti­ke 1 dil kul­la­nı­yor­lar.” di­yor. Ter­ra­ce, hay­van­la­rın­ da in­san­lar gi­bi i­le­ti­şim kur­duk­la­rı 1 dile sahip ol­du­klarına i­na­nı­yor. Fa­kat ö­nem­li o­lan ko­nu­şa­bil­me­le­ri de­ğil, böy­le 1 ye­te­ne­ği kul­la­na­bil­me­le­ri­dir. Hay­van­lar­da ko­nuş­ma fi­zik­sel ih­ti­yaç­lar­la il­gi­li­dir, in­san­lar i­se sa­de­ce dün­ye­vi maddi ih­ti­yaç­ları sebebiyle de­ğil, dü­şün­ce­lerini ve duy­gu­larını i­fa­de etmek sebebiyle de dil kullanıyorlar.

Hesap tutmaktan e­de­bi­ya­ta…

MÖ 35.000´den son­ra İn­sa­noğ­lu ken­di­ni, du­var­la­ra re­sim­le­ye­rek i­fa­de et­ti. Fa­kat MÖ 35.000´den ön­ce Me­zo­po­tam­ya’da ku­ru­lan bü­yük uy­gar­lık­ta; ver­gi­le­ri kaydetmek ve mal­la­rı he­sap­la­mak i­çin 1 i­le­ti­şim sis­te­mi kul­la­nı­lı­yor­du. Bu­na çi­vi ya­zı­sı de­ni­ldi. İlk ya­zı, çi­vi­ler­le yu­mu­şak taş­la­ra sem­bol­lerin çi­zilmesiyle or­ta­ya çık­tı. iki.000 ka­dar sem­bol var­dı. Bun­lar sa­de­ce def­ter tu­t­mak a­ma­cıy­la de­ğil, tıb­bi bil­gi­ler, des­tan­lar ve di­ni ya­zıt­lar i­çin de kul­la­nı­lı­yor­du. İlk ya­zı­, çi­vi ya­zı­sı o­la­rak ka­bul e­dil­me­si­ne rağ­men, baş­ka ya­zı sis­tem­le­ri de ge­liş­ti. Bun­lar fark­lı yön­tem­ler­di fakat tümü de İn­sa­noğ­lu­´nun ya­zı­ya ne­den ge­rek­si­nim duy­du­ğu­nu a­çık­lı­yor­du. Bir­çok ya­zı sis­te­mi­nin do­ğu­şu, ye­ni me­de­ni­yet­le­rin güç­le­ri­ni ka­nıt­la­ma ve e­ge­men ol­ma is­te­ğin­den doğ­du. Ör­ne­ğin; Mı­sır’da, ya­zı, hü­küm­da­rı öv­mek i­çin kul­la­nıl­dı. Çin’de bu­lu­nan es­ki dö­kü­man­lar­da, a­nıt­lar ü­ze­ri­ne fe­tih­le­ri ö­ven ya­zı­ların ya­zıl­dı­ğı gö­rü­lü­yor­du. Or­ta A­me­ri­ka’daki Ma­ya ya­zıt­la­rı i­se mev­sim tö­ren­le­ri­ni ve im­pa­ra­tor­luk me­ra­sim­le­ri­ni an­la­tır. Ya­zı, ön­ce­le­ri seç­kin­ler ve soy­lu­lar i­çin or­ta­ya çık­tıy­sa da son­ra­la­rı hal­k tarafından kul­la­nılmaya başlandı. Ya­zı sis­tem­le­ri ön­ce­le­ri bu­lut, gü­neş, yağ­mur, ö­küz gi­bi re­sim­ler­den ya­ni hi­ye­rog­lif­ler­den o­lu­şu­yor­du. Bu, ba­sit gi­bi gö­rün­se­ de bütün re­sim, 1 di­ğe­ri­ne ek­le­nip fark­lı an­lam­lar ya­ra­tır­dı, ve an­lam­lar, ya­zan ki­şi­ye gö­re de­ği­şir­di. So­nuç­ta; ya­zı­lar, doğ­ru­dan doğ­ru­ya fik­rin i­fa­de e­dil­di­ği “i­de­og­ram­lar” ha­li­ne dö­nüş­tü. Gü­neş sim­ge­si, da­ha son­ra ateş ve ı­şık an­la­mı­na gel­me­ye baş­la­dı. Ses­ler i­se, fo­ne­tik o­la­rak bir­leş­me­ye baş­la­dı. Ör­ne­ğin; İngilizce´deki “bee” (a­rı) ve “le­af” (yap­rak) bir­le­şe­rek “be­li­ef” ya­ni i­nanç an­la­mı­na gel­di. Bu so­nuç di­lin ko­lay­laş­ma­sını ve i­le­ti­şim sis­te­mi ha­li­ne gel­me­si­ni do­ğur­du. M.Ö. 1500 yı­lın­da ilk ger­çek al­fa­be ya­zıl­dı. “Es­ki Ca­na­a­ti­e” al­fa­be­si sis­temli i­le­ti­şi­mi ko­lay­laş­tır­dı ve ge­nel 1 al­fa­be haline geldi. İlk defa 1 ya­zı sis­te­mi, ta­ma­men fo­ne­ti­ğe uy­gun­du, ve o­kun­ma­sı ko­lay­dı. Fa­kat yi­ne ­de ses­li harf­le­rin ek­sik­li­ği o­ku­ma­yı güç­leş­ti­ri­yor ve ya­zı çö­zü­cü­le­ri­ni zor­lu­yor­du. Ör­ne­ğin; “dbt” söz­cü­ğü ses­li harf­ler ol­ma­dı­ğı i­çin “dept” (borç), “de­bit” (zim­met), ya­ da “do­ubt” (şüp­he) an­la­mı­na ge­le­bi­lir­di. M.Ö. 740’da ilk defa Yu­nan­lı­lar, ses­li harf­le­ri kul­lan­dı­lar. Bu her­kes i­çin ko­lay­lık­ oldu, ya­zı­nın do­ğu­şu in­san­la­rın ken­di­le­ri­ne i­fa­de et­me­le­rin­de çı­ğır aç­tı. Ya­zı, bütün sos­yal sı­nıf i­çin ö­nem­li 1 a­raç olduğu kadar de­mok­ra­si ve e­de­bi­yat i­çin de ger­çek 1 ha­zi­ney­di, .